Bir teleskop gerçekte ne gösterir

Alet alet

Gözleriniz

Karanlıkta yirmi ila otuz dakika sonra gözbebekleriniz yaklaşık 7 mm'ye açılır (kırkı geçince 5–6 mm) ve gözün kimyası sönük ışığa uyum sağlar. Karanlık bir kırsal gökyüzü o zaman 6 kadire kadar yıldızları ve Samanyolu'nu gösterir; bir şehir gökyüzü 3 ya da 4 kadiri — birkaç düzineden birkaç yüze kadar yıldız. Parlak bir telefon ekranına tek bir bakış bunun çoğunu bozar, bu yüzden kısın ya da kırmızı gece görüşü kipini kullanın (her sayfanın üstündeki göz düğmesi). Takımyıldızları çıplak gözle öğrenmek en iyi ilk adımdır ve hiçbir şeye mal olmaz — takımyıldız rehberimiz nereden başlanacağını gösterir.

Dürbünler: 7×50 ve 10×50

“7×50”, yedi kat büyütme ve 50 mm genişliğinde ön mercekler demektir. Işık, göz merceklerinden 50 ÷ 7 ≈ 7 mm genişliğinde bir demet olarak çıkar; bu, karanlığa uyum sağlamış genç bir göze uygundur ve görüş alanı yaklaşık 7°'dir — on dört dolunay. Bir 10×50 5 mm'lik demetle ve 5–6,5°'lik alanla biraz daha fazla ayrıntı gösterir, ama ellerde daha çok titrer.

Dürbünler sayabileceğinizden çok daha fazla yıldızı, Ay'ın kraterlerini, Jüpiter'in uydularını, Ülker'i, Andromeda Gökadası'nı ve geçen kuyruklu yıldızları gösterir. Onları bir duvara dayayarak sabitleyin, bir bahçe sandalyesinde geriye yaslanın ya da bir adaptörle fotoğraf tripoduna koyun. Zoom'lu dürbünleri ve 21–25 mm mercekli minik cep modellerini atlayın. Birçok deneyimli gözlemci aynı tavsiyeyi verir: gökyüzünü henüz bilmiyorsanız dürbünle başlayın. Onları hayatınızın geri kalanında kullanacaksınız.

Küçük bir kırıcı (60–90 mm)

Önde bir mercek, arkada bir göz merceği ve ayarlanacak hiçbir şey yok. Sağlam bir montaj üzerinde 70–80 mm'lik bir kırıcı, Satürn'ün halkalarını, Jüpiter'in kuşaklarını ve uydularını, Venüs'ün evrelerini, yüzlerce ay kraterini, Albireo gibi renkli çift yıldızları ve parlak yıldız kümelerini gösterir. Sönük gökadalar ve bulutsular güçlü yanı değildir. En yaygın hayal kırıklığı optik değil montajdır: cılız bir tripodda görüntü her dokunuşta oynar. Sağlam bir montaj, merceğin son birkaç milimetresinden daha önemlidir.

6–8 inçlik bir Dobson (150–200 mm)

Sola ve sağa dönen, yukarı ve aşağı eğilen basit bir ahşap kutu içinde duran bir Newton yansıtmalı teleskop. Onu bir top gibi nişan alırsınız. Parası için herhangi bir tasarımın en çok açıklığını verir; klasik ilk “gerçek” teleskopun bu olmasının nedeni budur. 200 mm'lik bir ayna, karanlığa uyum sağlamış gözünüzden yaklaşık 800 kat fazla ışık toplar: küresel kümeler yıldızlara ayrışır, karanlık bir gökyüzü altında gökadalar düzineyle görünür ve gezegenler durağan gecelerde gerçek ayrıntı gösterir.

Bedeli hacimdir — 8 inçlik bir tüp yaklaşık 1,2 m uzunluğundadır ve tümü iki parçada yaklaşık 20 kg gelir — ve izleme eksikliğidir: gökyüzü dönerken tüpü yavaşça itersiniz. 150×'te bir gezegen bir iki dakikada alanı geçer. Aynaların ara sıra hizalanması (kolimasyon) gerekir ve büyük bir ayna keskin görüntüler vermeden önce soğumak için dışarıda 30–60 dakika ister.

Schmidt-Cassegrain'ler ve Maksutov'lar

Bu “katadioptrik” teleskoplar, uzun bir ışık yolunu iki ayna ve bir düzeltici mercekle kısa bir tüpe katlar. 90–127 mm'lik bir Maksutov, Ay'ın, gezegenlerin ve çift yıldızların keskin görüntüleriyle kompakt, kapıp çıkılan bir teleskoptur; çoğu zaman bilgisayarlı bir montaj üzerindeki 6–11 inçlik bir Schmidt-Cassegrain, boyutuna göre çok yönlü, oldukça taşınabilir bir alettir. Uzun odak uzaklığı yüksek büyütmeyi kolayca verir ama görüş alanları dardır: Ülker ve diğer büyük kümeler sığmaz. Soğuması daha uzun sürer, ön cam nemli gecelerde çiğlenir ve aynı açıklıktaki bir Dobson'dan daha pahalıdırlar.

Akıllı teleskoplar

Seestar, Dwarf ve Vaonis aletleri ve benzerleri, bir telefon ya da tabletten yönetilen, motorlu bir montaj üzerinde küçük mercekli kameralardır. İçlerinden bakmazsınız. Kendi başlarına bir hedef bulur, onu izler ve onlarca ya da yüzlerce kısa pozlamayı, siz izlerken iyileşen tek bir resimde istifler. Birkaç model elektronik bir göz merceği ekler, ama o da küçük bir ekrandır.

Fotoğrafların iyi yaptığı şeyde mükemmeldirler: bulutsuların ve gökadaların renkli görüntüleri — doğru filtreyle ışık kirliliği olan bir kasabadan bile bulutsular — gökyüzü bilgisi gerekmeden ve paylaşması kolay resimlerle. Küçük açıklıkları gezegenleri küçük ve yumuşak yapar ve uygulamalara, pillere ve yazılım güncellemelerine bağımlı olursunuz. Bazı insanlar onları sever; evreni kendi gözleriyle görmek isteyenler çoğu zaman hayal kırıklığına uğrar. Seçmeden önce hangi tür insan olduğunuzu bilin.

Teleskoplar nasıl çalışır: kırıcılar, yansıtıcılar ve katadioptrikler

Her teleskop iki iş yapar. Öndeki büyük mercek ya da ayna ışığı toplar ve bir odağa getirir, küçük bir görüntü oluşturur. Göz merceği de o görüntüyü gözünüz için büyütür. Üç aile, ilk işi nasıl yaptıkları bakımından ayrılır.

Kırıcılar: akromatlar ve apokromatlar

Newton yansıtıcılar ve Dobsonlar

Katadioptrikler: Schmidt-Cassegrain ve Maksutov-Cassegrain

Montajlar: her teleskobun yarısı

Bir teleskop gökyüzünü büyüttüğü kadar her titremeyi de büyütür. İyi bir montaj, hoş bir gece ile sinir bozucu bir gece arasındaki farktır.

• Alt-azimut montajlar, bir kamera tripod başlığı gibi yukarı aşağı ve sola sağa hareket eder. Basit ve sezgiseldirler. Dobson tabanları ve küçük kırıcıların çoğu montajı bu türdendir.
• Ekvatoral montajlar bir ekseni gök kutbunu gösterecek şekilde eğer. Kurulduktan sonra bir yıldızı tek bir düğmeyi çevirerek izlersiniz, ya da bir motor sizin yerinize yapar — uzun pozlu fotoğrafçılık için şart. Daha ağırdırlar, karşı ağırlıklar ve “kutup hizalaması” gerektirir ve göz merceğini elverişsiz konumlarda bırakırlar. Birçok yeni başlayan onları önce kafa karıştırıcı bulur.
• GoTo montajlarda motorlar ve küçük bir bilgisayar vardır. İki ya da üç parlak yıldızı ortaladıktan sonra (ya da montaj bunu kendisi yaptıktan sonra) binlerce cismi bulur ve görüş alanında tutarlar. Bir şeyleri bulmak için kullanacağınız rehber yıldızların soluklaştığı şehir gökyüzü altında bir nimettirler, ama güç ister, hizalanması birkaç dakika sürer ve gökyüzünü daha yavaş öğrenirsiniz. “Push-to” sistemleri ve telefon uygulamaları — gökyüzü haritamız dahil — motorsuz bir şeyleri bulmanıza yardımcı olur.

Göz mercekleri ve Barlow merceği

Büyütme, teleskobun odak uzaklığının göz merceğininkine bölünmesidir: 25 mm göz mercekli 1200 mm'lik bir teleskop 1200 ÷ 25 = 48× verir. Büyütmeyi göz mercekleri değiştirerek değiştirirsiniz; teleskop aynı kalır. Kullanışlı bir başlangıç seti, bir şeyleri bulmak ve büyük kümeler için düşük bir güç (25–32 mm), gökadalar ve Ay için orta bir güç (10–15 mm) ve durağan gecelerde gezegenler için yüksek bir güçtür (5–8 mm).

• Görünür alan. Bir Plössl yaklaşık 50° genişliğinde bir daire gösterir, geniş açılı tasarımlar 60–70°, ultra genişler 82° ya da daha fazla. Daha geniş bir alan aynı büyütmede daha fazla gökyüzü gösterir, bu yüzden teleskobu daha seyrek itersiniz.
• Göz mesafesi. Astigmat için gözlüğe ihtiyacınız varsa, gözlük takılıyken tüm alanı görebilmeniz için 15–20 mm ya da daha fazla göz mesafesi olan göz mercekleri seçin. Aksi hâlde gözlüğünüzü çıkarın ve yeniden odaklayın.
• Barlow merceği. Göz merceğinden önce takılır, odak uzaklığını genellikle iki katına çıkarır: bir 2× Barlow ve iki göz merceği dört büyütme verir. Küçük teleskoplarla birlikte verilen 3× Barlow'lara dikkat edin — esas olarak sizi teleskobun kullanamayacağı büyütmeye iterler.
• Gövde boyutu. 1,25 inçlik göz mercekleri standarttır; 2 inçlikler en geniş görüntüleri verir. 0,965 inçlik (24,5 mm) göz mercekleri oyuncak teleskobun işaretidir.

Açıklık, büyütme ve diğer efsaneler

• “600 kat büyütür!” Herhangi bir teleskop herhangi bir miktarda büyütecek biçimde yapılabilir. Kullanabildiği ise açıklığıyla — milimetre cinsinden açıklığın yaklaşık iki katı ya da inç başına 50× — ve havanın durağanlığıyla sınırlıdır. “675×” diye satılan 60 mm'lik bir teleskop yaklaşık 120×'in üstünde sönük, yüzen bir leke verir.
• “Daha çok güç daha iyidir.” Çoğu gece atmosfer (gökbilimciler buna “seeing” der) herhangi bir teleskopu yaklaşık 150–250×'e sınırlar. Zamanın çoğunda düşük ve orta güçlerde gözlem yaparsınız ve sönük gökadalar genellikle düşük güçte en iyi görünür.
• “Açıklık yalnızca bir sayıdır.” O sayıdır. Bir teleskopun topladığı ışık çapının karesiyle artar: 200 mm'lik bir ayna 100 mm'likten dört kat fazla toplar. Keskinlik — ayırabildiği en ince ayrıntı — de çapla artar.
• “Büyük her zaman daha iyidir.” En iyi teleskop, gerçekten dışarı taşıyacağınız teleskoptur. Asansörsüz dördüncü kattaki bir dairede 10 inçlik bir Dobson çoğu zaman mobilyaya dönüşür.
• “Ay'daki bayrakları görebilirsiniz.” Dünya'daki hiçbir teleskop göremez. Büyük bir amatör teleskopun Ay'da gösterdiği en ince ayrıntı bir iki kilometre genişliğindedir; Hubble'ın oradaki sınırı bile kabaca 100 metredir. Apollo iniş araçları Dünya'dan değil, ay yörüngesinden fotoğraflanmıştır.
• “Başlamak için teleskop gerekir.” Dürbün, bir gökyüzü haritası ve birkaç açık akşam, henüz nişan alamadığınız pahalı bir teleskoptan daha çok şey öğretir.

Bütçeler, sözcüklerle

Fiyatlar değişir ve ülkeden ülkeye farklıdır, bu yüzden paranın genellikle en iyi harcandığı sıra şudur.

Balkondan ya da pencereden gözlem yapmak

• Pencereyi açın. Çift ya da üçlü cam dört ila altı cam yüzey demektir, hiçbiri optik olarak düz değil. Herhangi bir gerçek büyütmede görüntü bulanır ve çift görünür; dürbün bile zarar görür. Pencereyi sonuna kadar açın, ya da daha iyisi, balkona çıkın.
• Sıcak havaya dikkat edin. Sıcak bir odadan dışarı akan ya da güneşte kızmış bir duvardan ya da beton balkondan yükselen ısı, sıcak bir yolun üzerindeki hava gibi teleskobun önünde titreşir. Arkanızdan kapıyı kapatın, teleskobu odadan gelen akıştan uzak tutun ve dışarıda 20–60 dakika soğumasına izin verin — büyük aynalar için daha uzun.
• Işıklarla savaşın. Gözlerinizi sokak lambalarından bir başlık, bir şapka ya da başınızın üstünde koyu bir bezle koruyun ve arkanızdaki ışıkları kapatın. Işık kirliliğini aşan hedefler seçin: Ay, gezegenler, çift yıldızlar ve parlak kümeler. Bulutsu filtreleri bazı bulutsulara yardımcı olur, ama gökadalara hiçbir şey pek yardımcı olmaz.
• Gökyüzü diliminizi bilin. Bir pencere ya da balkon gökyüzünün yalnızca bir kısmını gösterir. Görüş alanım hangi kısım olduğunu hesaplar ve StarsMenu'daki her liste o zaman yalnızca içinden geçenleri ve ne zaman geçtiklerini gösterebilir.
• Hareketsiz durun. Birçok balkon ağırlığınızı kaydırdığınızda esner ve teleskop onlarla birlikte titrer. Bakarken kımıldamadan durun ve ılımlı büyütmelerde kalın.
• Dürbünün ne zaman kazandığını bilin. Dar bir açıklıktan büyük bir teleskopa nişan almak zordur ve çoğu zaman bir duvara bakar. Tripod üzerindeki bir dürbün ya da küçük bir kırıcı daha çok gökyüzünü daha hızlı kapsar ve binanın yanındaki türbülanstan daha az etkilenir.
• Güneş'e asla bakmayın; dürbünle, teleskopla ya da bulucusuyla, önüne sağlam biçimde takılmış sertifikalı bir güneş filtresi olmadan. Anında ve kalıcı olarak kör eder. Ve yüksek bir balkonda, düşebilecek her şeyi bağlayın.

İlk gece kontrol listesi

1. Teleskobu içeride kurun ve ilk geceden önce gün ışığında pratik yapın.
2. Bulucuyu ana teleskopla uzaktaki bir şeye — birkaç yüz metre ötedeki bir baca ya da bir direğe — hizalayın. Asla Güneş'e değil.
3. Teleskobu erkenden dışarı koyun, başlamadan 30–60 dakika önce, soğuyabilsin diye.
4. En büyük sayıya sahip göz merceğiyle başlayın — en düşük büyütme ve en geniş alan.
5. Ay'la başlayın (dolunay dışındaki herhangi bir evre; gündüz ile gece arasındaki çizgi yakınındaki gölgeler en çok şeyi gösterir) ya da parlak bir gezegenle.
6. Yavaşça odaklayın, yıldızlar mümkün olan en küçük noktalar olana kadar.
7. Büyütmeyi yalnızca görüntü netleştiğinde artırın ve bulanıklaştığında geri inin.
8. Gözlerinize yirmi dakika karanlık verin ve yalnızca kırmızı ışık kullanın; gece görüşü kipi bu siteyi kırmızıya çevirir.
9. Neyin yukarıda olduğunu denetleyin, Bu gece sayfasında: yeriniz için Ay, gezegenler ve bulut tahmini.
10. Düşündüğünüzden daha sıcak giyinin ve bir sandalye getirin.
11. Gördüğünüzü yazın ya da çizin. Gözü her şeyden daha hızlı eğitir.
12. Sabırlı olun. Çoğu insanın işin püf noktasını yakalaması birkaç gece sürer. Gökyüzü yine orada olacak.